نظام آموزشی حوزههای علمیه، مقدمات لازم برای دینشناسی را در
اختیار طلبه قرار میدهد. این مقدمات، شامل آشنایی با زبان عربی، آشنایی با پیکره
علوم اسلامی و جغرافیای مباحث و نیز آشنایی با متد استنباط از منابع دین است. برخی
مهارتهای تبلیغی نیز به صورت کاملاً نظری در علم بلاغت و صناعات خمس منطق معرفی
شده است، اما تمرین این مهارتها و نیز مهارتهای نوع سوم و چهارم بر عهده خود طلبه
است؛ گرچه برخی مراکز و مؤسسات وابسته به حوزه، امکان تحصیل بخشی از این
توانمندیها را فراهم آوردهاند.
به هر حال لازم است هر طلبه از آغاز ورود به حوزه، در اندیشه
کسب مهارتهای مورد نیاز آینده خود باشد و در روزگار تحصیل، دست کم یک بار به تجربة
عینی مسئولیتهای صنفی خود اقدام کند و مهارت خود را نسبت به اموری که در آینده
بدان نیاز دارد یا در معرض آن قرار میگیرد، بیازماید. این آزمایش طبعاً در مقیاس
کوچک و فضای کنترل شدهای صورت میگیرد، ولی در مهارت افزایی و کارآمدی طلبه، نقشی
بسیار مؤثر ایفا خواهد کرد.
کسی که در پی کسب مهارت وزنهبرداری است، باید به عنوان تمرین،
وزنههایی مشابه آنچه در مسابقة نهایی بلند میکنند، بلند کرده باشد؛ بلند کردن
گونی برنج و کنده درخت، تمرین مناسبی برای ورزش وزنهبرداری نیست؛ این عمل گرچه
موجب تقویت بازوی وزنهبردار میشود، اما دقتهای ویژه و تکنیک خاص وزنهبرداری را
به او منتقل نمیکند.
به همین ترتیب، لازم است طلبه در خلال تحصیل علوم حوزوی، حداقل
یک مورد تدریس، یک دهه سخنرانی، یک سفر تبلیغی، تألیف مقاله یا کتاب، پژوهش، تحقیق
کتاب و مقابله با نُسخ، مدیریت فعالیتهای فرهنگی، حضور در اردوی فرهنگی و.. . را
تجربه کرده باشد و با فضای متنوع هر یک از این امور، از نزدیک انس داشته باشد.
این تجربه شخصی موجب میشود که فراز و نشیب هر یک و مزایا و
کاستیهای آنها را به خوبی دریابد و داوری روشنی نسبت به ظرفیتهای هر مقوله و نیز
توانمندیهای خود داشته باشد. این تجربه هرگز نباید به آسیب تعویق، تأخیر و تسویف
گرفتار آید. پایان تحصیلات حوزوی که طلبه در سنین 35 تا 40 سالگی قرار دارد، آغاز
خوبی برای پرداختن به این امور نیست. دغدغة مهارت افزایی و کارآمدی، باید از آغاز
طلبگی در طلبه وجود داشته باشد و او را به حرکت و جوشش بیشتر وادار کند.
در سنین بالا علاوه بر آنکه استعداد فراگیری انسان کم میشود،
توقع اجتماع از او بالا میرود و نارسایی و اشتباه که لازمه طبیعی هر فراگیری است،
برای او موجه شمرده نمیشود. غالباً کسانی که توان افزایی خود را به سنین بالا به
تعویق میاندازند، در آن موقعیت، به سبب بروز همین مشکلات، از اقدام برای کسب مهارت
دوری میکنند.
در پایان ذکر این نکته لازم است که این تجربههای نخستین که در
ابعاد کوچکی صورت میگیرد ـ هر چند زرین و موفق ـ هرگز نباید موجب غرور و خودبسندگی
شود، زیرا به فرموده امیر مؤمنان (ع)
الاِعجابُ یمنَعُ الازدِیادَ(1)؛
خود پسندی مانع پیشرفت انسان میشود.
نقطه مقابل این آفت، کوچک شمردن این تجارب و دریغ از اهتمام
شایسته برای آن است. این مسئله نیز موجب از دست رفتن یک فرصت ارزشمند میشود که
همیشه تکرارپذیر نیست. طلبه باید سقف خلاقیت و تواناییهای فردی خود را با حوصلة
کامل در انجام این تجارب به کارگیرد و فراوردهای درخشان، ممتاز و مثال زدنی عرضه
کند تا هم از فرصت حاصل آمده به خوبی بهره گرفته باشد، هم در پیشگاه امام حاضر (عج)
سرفراز و سربلند باشد.