پس از آن كه با كاركرد ويژه و اهميت نقش اين لباس در جامعه آشنا شديم لازم است دربارة زمان و شرايط پوشيدن اين لباس نيز سخن گفته شود.
سالها پيش از انقلاب، در برخى نقاط كشور، برداشت عمومى بر اين بود كه اين لباس، لباس «محصلان علوم دينى» است. از اين رو طلبه با آغاز دروس حوزه و از بدو ورود، لباس روحانيت به تن مىكرد. امروزه با گسترش نقش حوزههاى علميه، اين لباس، لباس «دانشآموختگان و تربيتشدگان حوزه» است و سطح انتظار عمومى از صاحبان آن بسيار بالا رفتهاست. به همين جهت طلبه بايد شايستگىهايى را قبل از پوشيدن اين لباس كسب كرده باشد تا هم در انجام وظايف روحانيت موفق باشد و هم بىكفايتى و ناشايستگى او به حيثيت حوزههاى علوم دينى آسيب نرساند.
طلبة ناآگاه يا رشدنايافته بيش از دشمنان آگاه توطئهگر در تضعيف نهاد روحانيت و بر باد رفتن اعتبار حوزه تأثير دارد. مشاهدة چنين شخصيتى در اين لباس به اين جا مىانجامد كه هر باور نادرست، خُلق نكوهيده يا كار ناپسندى نه به حساب شخص كه به پاى دين نوشته مىشود و به اين ترتيب معناى نمادين لباس تحريف و تداعى معانى آن منحرف مىشود.
امام صادقعليه السلام به يكى از ياران نزديك خود فرمودند: الحسن من كل احد حسن و منك احسن، لمكانك منّا و القبيح من كل احد قبيح و منك اقبح، مكانك منّ(1) كار خوب، از هر كس خوب است. اما از تو خوبتر است به جهت نسبتى كه با ما دارى. كار بد، از هر كس بد است و از تو بدتر به جهت نسبتى كه با ما دارى.
از آنجا كه طلبه با اين لباس به دين، وحى، نبوت و عصمت پيوند مىيابد طلاب جوان وظيفه دارند از ملبس شدن، پيش از كسب نصاب شرايط علمى و عملى پرهيز نمايند، مسئولان حوزه هم بايد بر اين امر نظارت جدى داشته باشند. شهيد مطهرى سالها پيش در اين باره فرمودند:
«يكى از نواقص دستگاه روحانيت آزادى بىحد و حصر لباس روحانيت است. تدريجاً روحانيين از لحاظ لباس، با ديگران متفاوت شدهاند و لباس مخصوص پيدا كردهاند همچنانكه سپاهيان و نظاميان و برخى اصناف ديگر نيز لباس مخصوص دارند. در تشكيلات روحانى - بر خلاف ساير تشكيلات - هر كسى بدون مانع و رادع مىتواند از لباس مخصوص آن استفاده كند. بسيار ديده مىشود كه افرادى كه نه علم دارند و نه ايمان، به منظور استفاده از مزاياى اين لباس به اين صورت درمىآيند و موجب آبروريزى مىگردند.«(2)