حقیقت علم

علم در فرهنگ اسلامی دارای حقیقت و جوهری است و ظاهر و پوسته‏ای؛ همه انواع علوم رسمی، پوسته و ظاهر دانش به شمار می‏روند و حقیقت دانش و معرفت چیز دیگری است؛ درک حقیقت هستی و فهم جایگاه او متناسب با ابعاد وجودی آن. در آیات و روایت، از هر دو گونه علم یاد شده و موقعیت هر یک به خوبی نمایانده شده است.

نکته مهمّ آن‏که ارزش علوم رسمی در فرهنگ اسلامی با حقیقت علم مرتبط است؛ اینجا اگر جوهر علم موجود باشد، علم رسمی را در خدمت تکامل و سعادت انسان در می‏آورد و اگر جوهر آن موجود نباشد، علم رسمی آثار و مزایای خود را از دست می‏دهد، و حتی به عنصری متضاد با ارزش‏های انسانی تبدیل می‏شود.

ارزش جوهر علم مطلق است و ارزش علوم رسمی مشروط؛ مشروط به این‏که در خدمت انسانیت باشد.. . و اگر بخواهد در خدمت انسانیت باشد، باید با جوهر علم همراه باشد.

قالَ رَسولُ اللَّهِ‏صلی الله علیه وآله: إِنَّ مِنَ العِلمِ جَهلاً؛ [1]

برخی از انواع دانش در حقیقت جهل است.

قالَ عَلی‏علیه السلام: رُبَّ عالِمٍ قَد قَتَلَهُ جَهلُهُ وَ عِلمُهُ مَعَهُ لاینفَعُهُ؛ [2]

چه بسیار دانش‏مندانی که نادانی آن‏ها، آن‏ها را کشته است و عملشان سودی به آن‏ها نمی‏بخشد.

[1]العلم و الحكمه: 1927.

[2]العلم والحكمه: 1933.